ابو القاسم سلطانى
277
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
از گلها در بيمارى هيپوكندرى Hypochondria كه در حالات اضطراب و افسردگى وجود دارد و بيمار نگرانى شديدى از سلامتى خود دارد استفاده به عمل مىآيد . چنين به نظر مىرسد كه Gossypol در تومورهاى غدد لنفاوى موثر باشد . Code - 2590 قطن ( پنبه ) Gossypium herbaceum L . گياهى است علفى ، پايا به ارتفاع 5 / 0 تا 5 / 1 متر ، ساقه بدون كرك يا كمى كركدار ، برگها متناوب با رگبرگهاى پنجهاى ، مركب از 5 - 3 لوب منتهى به نوكتيز ، سطح پهنك غالبا از تارهاى تيرهرنگ پوشيده شده است . گل منفرد ، دمگل بلند و جام گل از 5 گلبرگ بزرگ به رنگ سفيد يا زرد روشن با لكههاى ارغوانى در قاعده گلبرگ تشكيل شده است . گلبرگها در قاعده به لولهاى كه از بهم پيوستن پرچمها حاصل مىشود اتصال دارد . در خارج كاسه گل يك كاسه سه فرعى مركب از سه قطعه با بريدگىهاى نازك نيز وجود دارد . ميوه كپسول به بزرگى يك گردو داراى 5 - 3 خانه محتوى حدود 36 دانه است و هريك از انها را رشتههاى بهم پيچيده الياف احاطه مىكند . پراكندگى : منشاء گياه احتمالا جنوب غربى آسيا ، جزيره اندير شرقى و افريقا بوده است و اكنون زراعت آن در نواحى مختلف مديترانه مانند ايتاليا ، سيسيل ، هند ، مصر و ايران رواج دارد . تاريخچه : از زمانهاى بسيار دور در هند پرورش داده شده است و به سنسكريت Karpasa و به هندى Kaapoosa به عبرى Karpas ناميده شده كه ريشه مشترك دارند و با كرباس فارسى ( پارچه پنبهاى ) خويشاوندى دارند . حوالى سال 500 قبل از ميلاد به چين و مصر و از سال 1774 ميلادى به امريكا راه يافته و پرورش داده شده است . رازى مىنويسد : مجهول ( 1 * ) گويد كه مغز پنبه دانه برخيزاننده آلت تناسلى مرد است ( 2 * ) و دمشقى گويد كه آن نرمكننده سينه و تسكيندهنده سرفه و ابن ماسويه گفته است كه افشره برگ گياه اسهال كودكان را بند مىآورد ( 3 * ) . هروى مىنويسد دانه آن زيادكننده منى است و خوردن آميخته كوبيده و نمزده دانه با كمى شكر ، آرد و روغن بادام شيرين باعث فربهى مىشود و همو ذيل عسل مىنويسد " و گر نمك اندرو كنى و پنبهاى اندرو زنى و اندر گوش نهى بانگ را كه از گوش همىآيد نيك باشد " ( 4 * ) . ابن بيطار مىنويسد : به گفته ابن سمجون ( سده چهارم ه . ق ) گياه تازه را قوز و كهنه آن را قضم مىنامند و به گفته بصرى روغن دانه آن در كلف و نمش و جراحات سودمند و شريف گفته است كه سوخته شده